Po śmiałej wycieczce satyrycznej w życie współczesne, jaką były Pocieszne wykwintnisie, Molier wraca w Rogaczu z urojenia w świat tradycyjnej farsy i jej konwencji scenicznej. Mimo, że źródła jej nie są znane, można przypuścić, iż Molier, który w tym kierunku nie silił się na inwencję, nie wymyślił sam tej naiwnej, skomplikowanej a zręcznej intrygi, ale wziął ją skądś gotową, lub przynajmniej jej zarys; to pewne natomiast, że ożywił ją swoją werwą, soczystym dialogiem, jędrnym i pełnym humoru wierszem. Spis osób trąci jeszcze dawną commedia dell'arte; Lelio, Celia to konwencjonalna para kochanków, Gorgoni (Gorgibus) to tradycyjny ojciec, parę osób jak: Żona, Krewny nie posiadają nawet imion własnych; w treści jednak, w tonie coraz bardziej oddala się Molier od włoskiej komedii i zapuszcza korzenie w rodzimy grunt francuski.

Dobra Piastunka ze swoją jowialną a pełną zdrowego rozsądku perswazją:

              Co tu gadać! panienka sama kiedyś przyzna,
              Że w ciemną noc, przy boku, nie ma jak mężczyzna,
              Choćby po to, by przecie, gdy się kichnąć zdarzy,
              Usłyszeć "sto lat życia" z jakiej ludzkiej twarzy!

Tak jak poprzednio rolę Maskaryla, tak i obecnie rolę Sganarela Molier pisze dla siebie i grał ją podobno znakomicie: współczesne kroniki rozpływają się w zachwytach. I znowuż ten typ, to miano prześladować będzie Moliera: jak poprzednio Maskarylem, tak obecnie wszyscy zwać go będą Sganarelem; Ta szpetna maska, tak mało zgodna z istotną jego fiozjonomią, przylgnie doń i wszelkie próby, aby ją precz odrzucić, zostaną daremne. Po katastrofie heroicznego Don Garcji, trzeba mu będzie czym prędzej wracać do Sganarela w Szkole mężów; Chłodne przyjęcie szlachetnego Mizantropa trzeba mu ratować Sganarelem z Lekarza mimo woli.

Sganarel miał olbrzymie powodzenie: ktoś z publiczności nauczył się ze słuchania, tej komedii na pamięć i sprzedał ją księgarni; daremnie Molier protestował, nic nie pomogło, wydano sztukę drukiem wbrew jego woli. Takie były stosunki wydawnicze w XVII w.; nie narzekajmy zbytnio na dzisiejsze.

Tadeusz Żeleński

Postać Sganarela występuje w następujących komediach Moliera:

Sganarel, czyli Rogacz z urojenia 1659

Szkoła mężów 1661

Małżeństwo z musu 1664

Don Juan czyli Kamienny gość 1665

Miłość lekarzem 1665

Lekarz mimo woli 1666

Zdjęcia ze spektakli: